Om redenen die ik niet begrijp, is de kippenren een dankbare bron van nieuwe woordvormingen. Na kakelvers hadden we immers ook scharrelkip en scharrelei. (Ik ga hier even niet in op de vraag wie van de twee er het eerst was.)

Scharrelkip is een mooie tekstuele vondst: je ziet onmddellijk een vrije, blije kip voor je die lekker haar kostje bij elkaar scharrelt en daarna vrolijk een scharrelei legt. Het voorvoegsel scharrel- is zo sterk dat het al heel snel voor andere combinaties gebruikt werd. Scharrelvlees belooft vrolijk vlees van een dier dat een goed leven gehad heeft. Het leefde bij een scharrelboer en werd daarna  geslacht door een vrolijke scharrelslager.

Dat is opmerkelijk, want zonder deze voorgeschiedenis zou een scharrelslager een slager zijn die het niet zo nauw nam met regels en voorschriften; hij scharrelde immers maar wat, en had wellicht niet eens een diploma. Maar het verhaal ging verder. Scharrelvarken lag voor de hand, want varkens scharrelen inderdaad als ze daarvoor de gelegenheid krijgen. Ook scharrelkoe wordt gebruikt, en dat is al merkwaardiger. Een koe graast immers, gescharrel is haar vreemd. Scharrelkoeien geven onvermijdelijk scharrelmelk en aan het einde van de rit scharrelleer. En dan is het hek van de dam: vijf minuutjes scharrelen op Google levert treffers op onder andere scharrelschapen, scharrelhoning, scharrelpaling en scharrelspinnen.

De taal is een Darwiniaans strijdtoneel. Een woord of woorddeel dat in een behoefte voorziet, overleeft en plant zich vrolijk voort. Zo moet het ook, met scharrelwoorden.

Ik was me er niet van bewust dat woordcombinaties mijn zintuigen pijn kunnen doen, totdat ik op een poster van de Hermitage Amsterdam te midden van allerlei wervende kreten de woordcombinatie kakelverse koffie tegenkwam.

De taal leeft. Uiteindelijk maken de gebruikers uit wat communiceert en wat niet, en tekstschrijvers hebben daar weinig over te zeggen. Ik schrijf dit tekstje dan ook als verwonderd, zoniet verbijsterd privépersoon. Kakelvers hoort voor mij bij ei. Ik weet niet wie het woord bedacht heeft, maar als het een copywriter was, dan was het een goede. Bij een kakelvers ei hoor ik de kip trotse geluiden maken, terwijl misschien op de achtergrond een kakelbonte haan tevreden toekijkt. In moderne eierfabrieken gaat het er wellicht heel anders aan toe, en tegen de tijd dat het ei mijn boodschappentas heeft bereikt is het gekakel allang verstomd. Maar waar dit alles op neerkomt is dat kakelvers voor mij een hoorbaar woord is waar ik bovendien een bijna paradijselijke boerderijsfeer mee associeer. Goed werk dus van die collega.

Maar wat gebeurt er bij kakelverse koffie? Mijn innerlijk oor probeert iets te  horen, maar het resultaat is het geluid van een slecht gesmeerde koffiemolen die kiezelstenen vergruist. Au! Alles went, maar het gaat nog jaren duren voordat ik hier kakeldoof voor ben.

Mijn ervaring maakt me overigens wel nieuwsgierig. Ben ik de enige die bij kakelvers de kippen hoort? Herken je dit effect? Laat dan hieronder een reactie achter.

PersonalBrain, het eigenzinnige softwarepakket voor informatiebeheer, leent zich op verschillende manieren voor het bijhouden van takenlijsten, acties, projectoverzichten en dergelijke. Getting Things Done is een bekende manier om orde in die materie te brengen. In een recente video legt David Allen, de grondlegger van GTD, uit hoe hij PersonalBrain gebruikt.

Wie GTD toepast en PersonalBrain kent, vraagt zich op zeker moment onvermijdelijk af hoe die twee te combineren zijn. Daar is niet één eenduidig antwoord op, want daar zijn zowel GTD als PersonalBrain te veelzijdig voor. Evengoed is het boeiend om te zien hoe David Allen ermee omgaat. De video op de site van TheBrain duurt meer dan een uur, maar is voor de liefhebber de moeite waard.

Het gereedschap dat we gebruiken bij ordenen, denken en schrijven heeft een grotere invloed op het resultaat dan we ons meestal bewust zijn. Een groter bureaublad leidt tot grotere ideeën en met twee monitors zie je meer. Zonder whiteboard, ontdekte ik deze week, stromen de ideeën bij mij minder makkelijk.

In mijn kantoor heb ik jaren geleden een flink formaat whiteboard opgehangen. In eerste instantie was dat vooral bedoeld om schrijfplannen op te ontwerpen en discussies met klanten te visualiseren. Die functie heeft het nog steeds, maar daarnaast is het ook een soort parkeerplaats geworden voor ideeën, acties en ‘los grut’. Het staat (nouja, hangt) altijd paraat en het neerkrabbelen van iets dat me te binnen schiet kost nooit meer dan een paar seconden. Minder dan een papiertje opzoeken en een pen pakken. Bovendien hangt het op een plek waar ik het vele malen per dag zie: naast de deur, op ooghoogte.

Kleine verschillen, grote gevolgen

Door omstandigheden moest ik mijn whiteboard een tijdje ergens anders inzetten. “Geen probleem,” zou je denken, “met een vel papier en een pen kom je een heel eind.” Maar dat valt tegen. Het papier dwingt (more…)

Een tekst boekt het meeste resultaat als hij één duidelijke boodschap communiceert. Dat geldt van blogpost tot beleidsnota, van brochure tot bedrijfsplan. De kunst is om die ene duidelijke boodschap te vinden; dat is een stap die aan het schrijven van de tekst vooraf moet gaan. De kernboodschap van dit bericht vindt u in de eerste zin. En de korte versie, die als titel dient, is: Houd het simpel.

Reclamemakers weten allang dat alleen simpele, kernachtige boodschappen blijven hangen. Daarom steken ze eindeloos veel werk in het ontwikkelen van proposities en het vertalen daarvan in slogans, taglines en reclameboodschappen. Schrijvers van zakelijke teksten kunnen daar nog veel van leren. De materie mag nog zo complex zijn, maar als u wilt dat er iets blijft hangen zult u moeten zorgen dat de boodschap simpel is.

In hun boek Made to stick halen de broers Chip en Dan Heath de Amerikaanse verkiezingscampagne van 1992 aan. Presidentskandidaat Bill Clinton had een breed en goed doordacht programma. Maar pas toen hij de slogan “It’s the economy, stupid” centraal stelde, kreeg zijn campagne vaart. Een parallel met de Nederlandse politiek van vandaag ligt voor de hand: de visie van Geert Wilders schittert door zijn eenvoud (“De islam is een terroristische ideologie”), al is vrijwel alles wat hij zegt aantoonbaar in strijd met de feiten. Maar de grote politieke partijen struikelen over de nuance en hebben geen simpel weerwoord.

Clinton had er, volgens de geschiedschrijvers, grote moeite mee om voor “It’s the economy, stupid” te kiezen. Zijn adviseurs moesten hem ervan overtuigen dat wie drie kernboodschappen probeert over te brengen, uiteindelijk niets overbrengt. Bij de zakelijke schrijvers met wie ik werk zie ik dat probleem vaak terug. Al die informatie, al die mooie ideeën niet gebruiken? Inderdaad – als u wilt voorkomen dat uw lezers in uw verhaal verdwalen, moet er veel moois sneuvelen. Maar wat er overblijft, brengt een boodschap over en dat is ook wat waard. Kiezen loont, ook als het pijn doet.

Komende donderdag vindt er weer een Nederlandse VizThink-bijeenkomst plaats. In Enschede ditmaal, in de futuristische omgeving van het T-Xchange Visual Thinking Lab. Er is nog ruimte voor wie wil meebeleven wat zich aan het front van Visual Thinking afspeelt.

Science fiction in Twente

VizThink staat altijd garant voor een boeiende mix van theorie en praktijk, van eindgebruikers en pioniers, van down-to-earth en hemelbestormend. De bijeenkomst van a.s. donderdag vindt plaats in een entourage die op de brug van het ruimteschip Enterprise niet zou misstaan. Toch is het lab van T-Xchange geen speelgoed: er worden heel concrete zakelijke beslissingen mee ondersteund.

Het programma is nog open voor verandering. Er is in ieder geval een sessie over nietlineair presenteren en mogelijk een met de titel Kinesthetic Modeling as a method of Visual Thinking in 3D. Daarnaast is er  een discussie over de toepassing van technieken voor visueel denken, gecentreerd rond de vraag ‘Wanneer gebruik je wat? (En waarom?)’ Die sessie wordt geleid door Christian Van Den Berge van GriDD Consultancy en ter plekke gevisualiseerd door mijzelf.

Er is nog plek. Meer info op www.vizthink.nl, registreren kan via deze link.

Een paar dagen geleden schreef ik een blog over online-mapsites, waarin ik Comapping aanwees als mijn favoriete toepassing voor schrijvers. Vervolgens reageerde een lezer: ‘Ken je bubbl.us?’ Nee, dat kende ik niet, dus ik heb er een kijkje genomen. Maar dat bezoek heeft mijn opinie over Comapping niet veranderd.

Het is leuk om te zien op hoeveel manieren je een mindmappingprogramma kunt inrichten: er komen nog steeds nieuwe elementen bij, zowel in de functionaliteit als in de bediening. Bubbl.us is snel, simpel, en visueel leuk uitgevoerd. Nieuw is bijvoorbeeld de animatie als de gebruiker een cel verwijdert: een klein bommetje dat afgaat. Meer inhoudelijk is onderscheidend dat de site je toestaat om buiten de hiërarchie andere verbindingen toe te voegen. Voor schrijvers is ook handig dat de software lange regels automatisch afbreekt. En met de exportmogelijkheid naar html kun je een map gebruiken als basis voor een tekst; je kunt html immers inlezen in Word.

Hieronder een voorbeeld; klik op de afbeelding om de map live te zien.

Comapping wint

Leuk allemaal, maar de nadelen wegen toch zwaarder. Bij grote maps gaat het storen dat je geen takken kunt in- en uitvouwen. Cellen verplaatsen kan wel, maar alleen door met de hand de nieuwe verbinding te maken en de oude door te knippen (dus niet, zoals bij Comapping, door eenvoudig te slepen). Er is geen mogelijkheid om ikonen, aantekeningen, hyperlinks en andere ondersteunende informatie toe te voegen.

Goed geprobeerd. Maar Comapping wint op punten.

In mijn schrijftrainingen komt nogal eens de vraag op welke software nou de beste is om schrijfplannen in te maken. Daar is geen eenduidig antwoord op. Smaken verschillen, werkwijzen verschillen, behoeftes verschillen. Maar ik heb natuurlijk wel mijn favorieten, en een daarvan is de website comapping.com.

Er zijn nogal wat mindmap- en ordenpakketten op de markt, elk met hun eigen voor- en nadelen. En daarnaast zijn er ook nog online-varianten: websites waar je (mind)maps kunt maken, opslaan en publiceren. MindManager Web, MindMeister, Mindomo, Mind42 en Comapping timmeren in dat segment het meest aan de weg.

Is online mindmappen een goed idee? Dat is een discussie op zich. Voordelen zijn het bescheiden prijskaartje (de sites werken op basis van een abonnement), de mogelijkheid om vanaf elke computer met een internetverbinding bij je maps te kunnen, en de mogelijkheid om met meerdere mensen samen te werken. Daar staat tegenover dat je afhankelijk bent van de beschikbaarheid van een internetverbinding en van de website, dat de beveiliging van je maps niet waterdicht is, en dat de functionaliteit van websites beperkter is dan die van pakketten die op je eigen pc draaien.

Een interface voor schrijvers

Vervolgens, als we voor online kiezen, is de vraag: welke site? Daar heeft iedereen zo zijn voorkeuren. MindManager Web heeft een fraai interface, MindMeister biedt allerlei franje (zoals de mogelijkheid om per SMS nieuwe takken in een mindmap te creëren). Comapping spreekt mij erg aan omdat de ontwikkelaars het lef hebben gehad voor een radicaal andere weergave van maps te kiezen: niet de bekende cirkelvorm rond een centraal idee, maar een boomstructuur die uitwaaiert van links naar rechts. (Klik op het plaatje om de hele map live te zien.)

Voor schrijvers is dat ideaal. Met Comapping kun je gedachten invoeren en ordenen, invouwen op een hoog niveau en uitvouwen tot alle details zichtbaar zijn, net als in andere omgevingen. Maar al die tijd kun je er tussendoor zien hoe je uiteindelijke tekst eruit komt te zien, want alles staat van boven naar beneden in de goede volgorde. Een beetje zoals de overzichtsweergave in MS Word, die schrijvers ook gebruiken, maar dan klik- en versleepbaar. Als extraatje kun je nog iconen en symbolen toevoegen, bijvoorbeeld om voor jezelf aan te geven waar je nog extra informatie nodig hebt.

Een tweede groot voordeel is dat Comapping langere teksten opbreekt in kortere regels (word wrap). De meeste programma’s en sites doen dat niet. Voor gewoon mindmappen is dat geen probleem, want daarbij word je geacht hooguit een paar woorden per cel of tak te gebruiken. Maar bij toepassing als schrijfgereedschap is het hoogst irritant als je tekst eindeloos doorloopt. Bij Comapping heb je daar geen last van.

In tegenstelling tot andere aanbieders is Comapping bovendien redelijk genereus in zijn exportmogelijkheden. Je kunt maps downloaden in MindManager-  en FreeMind-formaat en als rtf-bestand. Dat laatste is nou net weer niet ideaal; MS Word met koppen op verschillende niveaus, zoals MindManager tekst aflevert, zou mooier zijn. Maar als je bedenkt dat je voor 20 euro per jaar al comapper bent, valt daar wel mee te leven.

Wikipedia bevat een schat aan informatie. Vooral bij omvangrijke onderwerpen is het daardoor soms lastig om het overzicht te houden over wat er allemaal staat. Voor die toepassing, en nog een paar andere, is er wikimindmap.org. Voer op de site het onderwerp van je belangstelling in en je krijgt daarvan een mindmap te zien, die je eventueel in FreeMind-format kunt downloaden.

Wikimindmap vertelt je niet in één blik het hele verhaal over een onderwerp, maar geeft wel een overzicht van wat erover te zeggen valt. De mindmap is binnen de browser klikbaar om diepere lagen uit te vouwen en bevat directe links naar alle verwante onderwerpen in Wikipedia.

Site met gebruiksaanwijzing

Er zijn een paar dingen die je moet weten om plezierig met wikimindmap te werken:

• De site werkt goed in Internet Explorer, maar minder in Firefox;
• Je hebt de keuze welke Wikipedia je gebruikt. Voor algemene onderwerpen scoort de Engelse versie een stuk beter dan de Nederlandse;
• Voor een zoekterm die uit meerdere woorden bestaat, verbind je de woorden met een onderstreep: Venus_van_Milo;
• Wikipedia is hoofdlettergevoelig. Venus_van_milo levert dus bijvoorbeeld geen resultaat.

Wiki naar FreeMind naar XMIND

Om de proef op de som te nemen, heb ik wikimindmap een mindmap laten maken omtrent Abraham Lincoln, op basis van de Engelse Wikipedia. Daar komt een forse mindmap uit, die ruim 200 cellen telt. Als ik die download, houd ik een rechttoe-rechtaan mindmap over waaarin de hyperlinks naar de Wikipedia-pagina’s verdwenen zijn. Dat is jammer, maar de mindmap is nog informatief genoeg om een idee te krijgen van wat er zoal over Lincoln te zeggen valt. Op het eerste niveau bevat hij al een stuk of dertig vertakkingen. Zie de afbeelding hieronder.

Om de grenzen van het mogelijke nog verder op te beproeven, heb ik de mindmap uit FreeMind geïmporteerd in XMIND en hem op de XMIND-site gezet. Daardoor blijft dan alleen de map op hoofdniveau over, want op XMIND is de mindmap wel te verschuiven maar niet open te vouwen. Bij ruim dertig vertakkingen zou dat overigens ook wel erg veel worden. Zie hieronder.

Wikimindmap: een bruikbaar instrument

Een tijdje geleden onderzocht ik Themereader, dat jammerlijk door de mand viel bij het omzetten van willekeurige teksten in een mindmap-achtige structuur. Wikimindmap doet het een stuk beter. De twee zijn niet te vergelijken, omdat Wikimindmap alleen met voorgestructureerd materiaal werkt. Maar het is goed nieuws dat er een manier is om tenminste die specifieke, veel geraadpleegde teksten in een mindmap om te zetten.

De huidige overvloed aan mindmap- en visualisatieprogramma’s is een prachtig voorbeeld  van darwiniaanse marktwerking: er wordt van alles uitgeprobeerd, en in het ideale geval blijven de sterkste varianten over. Daar is echter een nadeel aan verbonden. Als al je kennis en inzichten opgeslagen zijn in een mapformaat dat de strijd niet overleeft, heb je een probleem.

Het mooie van digitaal mindmappen is dat al je informatie digitaal opgeslagen en gestructureerd is, zodat je het ook op allerlei manieren kunt ontsluiten. Maar als de software die je daarvoor gebruikt niet langer ondersteund wordt, kon al die informatie net zo goed in spijkerschrift op kleitabletten staan. Een mildere variant van dit probleem doet zich al voor als je meerdere pakketten naast elkaar gebruikt: een paar breinen in PersonalBrain, grote mindmaps in MindManager en kleinere in XMIND, wat argumentatieschema’s in Rationale, een strategische verkenning in bCisive, discussieverslagen in Compendium… Het is onafwendbaar dat sommige programma’s die we nu enthousiast gebruiken, er over vijf jaar niet meer zullen zijn. We weten alleen niet welke.

Houd een achterdeur open!

Wat te doen? Een belangrijke aanbeveling is: kijk altijd of er bij een pakket voldoende exportmogelijkheden zijn om in geval van nood je gegevens te kunnen conserveren. Veel leveranciers zijn ruimhartig als het om importmogelijkheden gaat, maar krenterig op het gebied van export. Als je complexe schema’s alleen kunt exporteren als jpg-bestanden of platte tekst, schiet dat niet op. Naar mijn smaak werken leveranciers die zich op het Galapagos-eiland van hun eigen standaard terugtrekken, op die manier zelf mee aan het verzwakken van hun positie. Als gebruiker bedenk je je wel twee keer voordat je zo’n pakket een centrale plaats geeft in je gereedschapskist. Jammer als het heel mooi of functioneel is; maar dan pakt iemand anders dat goede idee hopelijk wel op.

Voor wie meer wil weten over import- en exportmogelijkheden van diverse pakketten, is er het schema op de site van Vic Gee. Daar wordt duidelijk dat de twee centrale bestandsformaten die van MindManager en FreeMind zijn. Met software die naar minstens een van beide kan exporteren, loop je dus het minste risico.

Overigens is de praktijk wel minder ideaal dan Vic’s schema suggereert. Bij import van MindManager naar MindMeister bijvoorbeeld gaat meestal wel het een en ander verloren, en dat geldt voor de meeste routes. Zelfs de directe omzetting van MindManager naar FreeMind is ingewikkeld, onder andere doordat er aan beide kanten meerdere bestandsversies in gebruik zijn.

De wereld van mindmapsoftware is, kortom, een jungle. Het is nog even afwachten welke soorten als overwinnaar uit de strijd komen. Ik hoop dat technologie, visie en gebruiksgemak de doorslag zullen geven in plaats van marketinggeweld en bonusregelingen. Hoe dan ook: bedenk je voordat je al je kennis aan één pakket toevertrouwt.