In het permanente communicatiebombardement van onze tijd zijn het de simpele boodschappen die overleven. Maar wat doe je als je een brede boodschap wilt overbrengen, met een aantal verschillende elementen? Een goede oplossing is om aan te haken bij een bestaand idee, een ‘schema’ in vaktermen.

Pal na het publiceren van mijn vorige bericht reed ik langs een bushokje met een poster van de ANWB. Daarop stond de slogan ‘De ANWB – Het grootste vakantiewarenhuis van Nederland.’ Vakantiewarenhuis - heel mooi. Warenhuis herbergt een wereld van betekenis in één woord: groot, veelzijdig, betaalbaar, compleet. Het vakantiewarenhuis neemt al die associaties die in één klap over en spitst het geheel toe op vakantie.Op de ANWB-website wordt het idee ook nog heel consequent doorgezet, met winkelwagentje en boodschappenlijstje en al.

Hoewel het woord  niet eerder bestond, weet iedereen intuïtief wat een vakantiewarenhuis biedt: reizen, verzekeringen, sportieve kleding, buitensportartikelen, kaarten. ‘Het grootste vakantiewarenhuis van Nederland’ is wat mij betreft zelfs overbodig. De ANWB is als enige partij in een postitie om zich neer te zetten als het vakantiewarenhuis zonder meer.

Woordwolken kennen we al een tijdje. Waar ze het eerst opdoken in meer professionele en serieuze toepassingen, zoals Visualthesaurus en Debategraph, wordt het idee nu ook voor een breder publiek toegepast. Babynamebrainstorm.com gebruikt een interactieve woordenwolk om toekomstige ouders te helpen een babynaam te bedenken.

Vind je Ayla een mooie naam? Babynamebrainstorm vertelt je niet alleen dat de naam voorkomt in (onder andere) de vorm Allie, Aliya, Aleya en Alia, maar ook nog eens binnen de namen Laylam, Kaylah en andere. Verder kun je in één oogopslag zien dat Ayla in het Hebreeuws ‘eikeboom’ betekent – volgens deze Amerikaanse site Chaney in het Frans (chêne, voor de Fransen) en Elan in het Iers. En voor wie wil weten hoe populair de naam is: van 1990 tot 2004 lag het aantal Aylas stabiel tussen de 200 en 400, om in 2006 opeens naar 1200 te springen. Dat zal wel aan een film of tv-serie te danken zijn geweest.

Voor Nederlandse ouders ontbreekt er wel het een en ander. Maar als visualisatie is Babynamebrainstorm beslist een leuke toepassing – in plaats van alleen op een roze wolk rond te zweven,  kun je hem nu ook zichtbaar maken.

Al zo’n twintig jaar zijn we collectief in de ban van PowerPoint. Niemand weet inmiddels nog waarom PowerPoint zo’succes werd, en iedereen klaagt erover. Maar tot voor kort was het net als met het weer: niemand deed er iets aan. Prezi lijkt daar verandering in te gaan brengen.

PowerPoint, hoe handig ook, was en is eigenlijk oude wijn in nieuwe zakken. Tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw werden op belangrijke bijeenkomsten dia’s vertoond. Het was kostbaar en tijdrovend om die te maken, en dus konden weinig mensen zich dat permitteren. Met PowerPoint en beamers was opeens iedereen de koning in presentatieland. Van basisschool tot boardroom kunnen we geen verhaal meer houden zonder.

Technisch is PowerPoint een vooruitgang, maar inhoudelijk zitten we nog steeds naar dia’s te kijken, met alle beperkingen vandien: plaatjes in een vaste volgorde die weinig ruimte laat voor improvisatie. Konden we maar vrij door onze plaatjesverzameling bladeren, om nu eens in te zoomen en dan weer een grote stap te maken, reagerend op onze eigen invallen en de reacties uit het publiek… En dat is precies wat Prezi mogelijk maakt.

Hoe het werkt

Prezi is een web-gebaseerd concept met een edit-modus om presentaties (‘Prezi’s’) te maken en een show-modus om ze te vertonen. Het vernieuwende is dat de hele Prezi één beeld is, waar je al dan niet volgens een vooraf bepaald pad door kunt reizen. Je kunt in- en uitzoomen naar behoefte en dus schakelen tussen overzicht en detail.

De bediening van de viewer is eenvoudig en rechttoe-rechtaan. In het interface van de editor is het nodige denkwerk gaan zitten (more…)

Afgelopen week vond in Enschede de derde bijeenkomst van VizThink Nederland plaats. In de sessie waaraan ik meewerkte voerden we onder andere een discussie over de vraag wanneer beelden wel en niet zelfstandig kunnen functioneren. Wanneer kan een beeld zonder tekst? En wanneer moet je daarnaar streven?

In de praktijk zijn er volop situaties waar beelden zonder begeleidende tekst functioneren – denk aan logo’s, verkeersborden, pictogrammen. Maar daar zit wel een adder onder het gras, want al die beelden ontlenen hun kracht aan een leerproces. Ze verwijzen naar een aangeleerde betekenis (verkeersborden) of naar een met moeite en zorg geconstrueerd verhaal (logo’s van grote bedrijven). De Happiness Factory van Coca-Cola is een mooi voorbeeld van dat laatste. Aan de hele commercial komt geen woord tekst te pas, maar hij leunt op zijn beurt wel weer zwaar op allerlei eigentijdse symbolen en beelden uit films en games. Bij verkeersborden is de betekenis juist compleet talig: ze verwijzen naar het Reglement verkeersregels en verkeerstekens en laten geen enkele ruimte voor eigen interpretatie.

De discussie leidde hier en daar tot overeenstemming maar riep ook weer volop vragen op. De presentatie voor de gehele groep was wellicht nog het meest veelzeggend. Een paar VizThinkers hadden mooie en krachtige schema’s getekend om hun verslag aan op te hangen, maar die plaatjes konden toch niet zonder woorden het verhaal vertellen… Voor onderstaand beeld geldt dat wellicht wel.

Visueel grote hoeveelheden gegevens toegankelijk maken is al een kunst sinds de Egyptenaren de legers van overwonnen vijanden op de muren van tempels en paleizen afbeeldden. Maar met de technologie van dit moment krijgt die kunst wel een hele dimensie extra. Wie nieuwsgierig is naar wat er allemaal mogelijk is, neme een kijkje op www.visualcomplexity.com.

Visualcomplexity biedt een overzicht van ‘functionele visualisaties’, ofwel visualisaties van informatie over een specifiek onderwerp. Ze gebruiken kleuren, vormen, lijnen en perspectief en zoeken naar de beste manier om de boodschap over te brengen. De bijdragen komen uit allerlei disciplines en zijn niet vies van een kunstzinnige inslag. Of ontstaat die automatisch? Een plaatje zegt in dit geval werkelijk meer dan duizenden woorden. Klik op de afbeelding hieronder en laat u verrassen…

De softwarepakketten voor mindmappen springen als krokussen uit de grond. Onlangs werd de betaversie van Seavus DropMind vrijgegeven, een programma met zowel een offline- als een onlineversie. Op details natuurlijk anders dan de concurrenten, maar een uniek voordeel zie ik nog niet.

Voor gebruikers van MindManager 8 ziet de desktopversie van DropMind er erg vertrouwd uit. De functionaliteit is veel beperkter, maar de meeste knoppen doen precies wat je zou verwachten. Heel verwarrend is dat de Insert-toets en Return precies tegengesteld werken aan wat ze in MindManager doen. Seavus omschrijft het als gereedschap voor ‘elementair mindmappen’, en zegt daarmee niets teveel.

De online-versie lijkt op het eerste gezicht een heel ander programma, zowel visueel als functioneel: andere kleuren, andere effecten, andere mogelijkheden. Een onderscheidend detail is de automatische manier waarop het programma kleuren toekent aan cellen in verschillende delen van het veld. De presentatiemodus is interessant, maar niet echt baanbrekend.

Het verschil tussen de beide versies (more…)

Wikipedia bevat een schat aan informatie. Vooral bij omvangrijke onderwerpen is het daardoor soms lastig om het overzicht te houden over wat er allemaal staat. Voor die toepassing, en nog een paar andere, is er wikimindmap.org. Voer op de site het onderwerp van je belangstelling in en je krijgt daarvan een mindmap te zien, die je eventueel in FreeMind-format kunt downloaden.

Wikimindmap vertelt je niet in één blik het hele verhaal over een onderwerp, maar geeft wel een overzicht van wat erover te zeggen valt. De mindmap is binnen de browser klikbaar om diepere lagen uit te vouwen en bevat directe links naar alle verwante onderwerpen in Wikipedia.

Site met gebruiksaanwijzing

Er zijn een paar dingen die je moet weten om plezierig met wikimindmap te werken:

• De site werkt goed in Internet Explorer, maar minder in Firefox;
• Je hebt de keuze welke Wikipedia je gebruikt. Voor algemene onderwerpen scoort de Engelse versie een stuk beter dan de Nederlandse;
• Voor een zoekterm die uit meerdere woorden bestaat, verbind je de woorden met een onderstreep: Venus_van_Milo;
• Wikipedia is hoofdlettergevoelig. Venus_van_milo levert dus bijvoorbeeld geen resultaat.

Wiki naar FreeMind naar XMIND

Om de proef op de som te nemen, heb ik wikimindmap een mindmap laten maken omtrent Abraham Lincoln, op basis van de Engelse Wikipedia. Daar komt een forse mindmap uit, die ruim 200 cellen telt. Als ik die download, houd ik een rechttoe-rechtaan mindmap over waaarin de hyperlinks naar de Wikipedia-pagina’s verdwenen zijn. Dat is jammer, maar de mindmap is nog informatief genoeg om een idee te krijgen van wat er zoal over Lincoln te zeggen valt. Op het eerste niveau bevat hij al een stuk of dertig vertakkingen. Zie de afbeelding hieronder.

Om de grenzen van het mogelijke nog verder op te beproeven, heb ik de mindmap uit FreeMind geïmporteerd in XMIND en hem op de XMIND-site gezet. Daardoor blijft dan alleen de map op hoofdniveau over, want op XMIND is de mindmap wel te verschuiven maar niet open te vouwen. Bij ruim dertig vertakkingen zou dat overigens ook wel erg veel worden. Zie hieronder.

Wikimindmap: een bruikbaar instrument

Een tijdje geleden onderzocht ik Themereader, dat jammerlijk door de mand viel bij het omzetten van willekeurige teksten in een mindmap-achtige structuur. Wikimindmap doet het een stuk beter. De twee zijn niet te vergelijken, omdat Wikimindmap alleen met voorgestructureerd materiaal werkt. Maar het is goed nieuws dat er een manier is om tenminste die specifieke, veel geraadpleegde teksten in een mindmap om te zetten.

Met de release van XMIND 3 als Open Source-programma heeft XMIND onlangs een interessante stap gezet. XMIND 3 is namelijk een compleet mindmappakket voor de doorsnee gebruiker, die daarmee een gratis alternatief krijgt voor veel betaalde pakketten en daar functioneel niet voor onderdoet. Voor de zwaardere gebruiker is er XMIND Pro. Ook hier een nieuwe insteek: XMIND Pro werkt niet op basis van een eenmalige licentie, maar als een maand-  of jaarabonnement.

Het is duidelijk dat de Chinese makers van XMIND van plan zijn zich een plaats op de wereldkaart van mindmapsoftware te veroveren. De vorige versie, XMIND 2008, werd al voor het eind van het afgelopen jaar door zijn opvolger gepasseerd. Functioneel zijn de veranderingen niet heel groot, zeker niet tussen 2008 Pro en versie 3 Pro. Maar met de splitsing tussen een gratis Open Source-versie en een betaald abonnement wordt er wel een heel nieuw betaalmodel gelanceerd.

De grote sprong

Vic Gee, auteur van de MindMapping Blog, vroeg in een interview aan XMIND wat hun beweegredenen zijn voor deze stap. Het belangrijkste argument is dat een gratis, volledig mindmappakket kan bijdragen aan de erkenning van mindmappen als gangbaar, algemeen toegepast hulpmiddel. Op diverse blogs wordt momenteel gespeculeerd over die ‘sprong over de kloof’ (zie bijvoorbeeld Chuck Frey’s blog). Vergeleken met de alomtegenwoordigheid van tekstverwerkingssoftware en spreadsheetprogramma’s leeft digitaal mindmappen nog steeds in de marge. Een gratis pakket biedt gebruikers de mogelijkheid om kosteloos te experimenteren zolang ze willen. Daarnaast kan het Open Source-model de ontwikkeling van het pakket versnellen. En natuurlijk is commercieel interessant dat er in de gratis versie een paar functies ontbreken die een zware gebruiker niet zal willen missen, zoals de mogelijkheid om maps te exporteren naar pdf, Word, PowerPoint en MindManager.

Nu ook mindmaps delen via XMIND

Al een tijdje bieden diverse spelers mogelijkheden om online samen te werken aan mindmaps (bijvoorbeeld Mindjet Connect, MindMeister, Comapping). XMIND gaat zo ver nog niet. Alle gebruikers van de nieuwe versie kunnen hun mindmaps op de XMIND-site publiceren, en van daaruit eventueel weer invoegen in hun eigen site. De onderstaande figuur is daar een voorbeeld van. XMIND biedt zo een soort YouTube voor mindmaps.

Betalende gebruikers kunnen hun maps ook afschermen in een beveiligde omgeving, maar echt samenwerken is er niet bij. Volgens de woordvoerder van XMIND in het interview met Vic Gee zijn de functionele mogelijkheden die je binnen een browser hebt te beperkt. Daar ben ik het wel mee eens: online-samenwerking werkt maar je kunt lang niet alles doen wat in een desktopapplicatie mogelijk is. Toch zal XMIND niet kunnen achterblijven. De woordvoerder belooft dat er iets aankomt, maar houdt zich op de vlakte. Dit verhaal wordt dus vervolgd…

Waar begint het domein van visualiseren, en waar houdt het op? Waar doen we het voor en waar doen we het mee; wat werkt en wat werkt niet? Een definitief antwoord op die vragen is er nog niet, maar het is essentieel om er zo nu en dan eens over na te denken. En als je dat met een stuk of dertig enthousiaste mensen tegelijk doet, gebruik makend van visuele middelen, kan er in weinig tijd veel gebeuren.

Afgelopen donderdag nam ik deel aan de tweede bijeenkomst van VizThink NL. VizThink is een vaag begrensde community van enthousiastelingen op het gebied van visualisatie, waarbij je dat begrip in de breedst mogelijke zin moet lezen. Het gezelschap bestond uit adviseurs, journalisten, interface designers, infographics-specialisten, industrieel ontwerpers, tekenaars, programmeurs, onderzoekers en meer, allemaal met een passie voor visualisatie. Een van de parallelle workshops ging over het thema dat me al lang bezig houdt: Defining the visual thinking landscape. Wat bedoelen we met ‘visual thinking’,  wat valt eronder en wat niet?

Brownpapersessie: wat is Visual Thinking?

VIZTHINK = VIZCOM = VIZLINK = VIZ-X

De VizThink-blog vat het resultaat in de bovenstaande formule samen.
Om te beginnen werd duidelijk dat ‘visual thinking’ veel verwarring oproept, onder andere met wat we in het Nederlands ‘beelddenken’ noemen. Het gaat niet zozeer om hoe we denken maar wat we ermee doen. (more…)

Het lezen van een boek van een paar honderd pagina’s vraagt om heel andere vermogens en hersenfuncties dan het bekijken van een videoclip, het lezen van een SMS of het snel afgrazen van een website. Raken we die vaardigheid kwijt met de opkomst van nieuwe technologie? Ja, zeggen deskundigen.

In een goed geschreven (en ouderwets lang) artikel in the Atlantic beschrijft Nicholas Carr hoe in de loop der jaren zijn concentratievermogen en aandachtsspanne afnemen. Het plezier dat hij ooit had in het lezen van boeken, verdwijnt. Hij zoekt de oorzaak daarvoor in het feit dat hij zo veel tijd op het internet doorbrengt, op zoek naar een enkel feitje of een kort citaat. Hoppend van pagina naar pagina, niet rustig van begin tot eind lezend.

Use it or lose it

Ik vond dat heel herkenbaar. Ik kan het nog, boeken lezen, maar ik moet er wel een mentale schakelaar voor omzetten. Ook om me heen zie ik dat flitslezende gedrag heel duidelijk, bijvoorbeeld in de de manier waarop mensen reageren op teksten die ik ze vraag te lezen. Vaak lezen ze niet, maar scannen alleen.

Carr komt met een interessante verklaring voor zijn waarnemingen. Hij citeert (more…)