Ik heb al heel wat schrijfteams begeleid; groepen van bijvoorbeeld vier of zeven mensen die samen in een aantal dagen een belangrijk stuk wilden opstellen. Maar met zo’n dertig auteurs binnen een middag een artikel schrijven, dat had ik nog niet eerder meegemaakt.

Hoe bundel je de kennis en creativiteit van dertig betrokken professionals tot één samenhangend en overtuigend artikel? Dat was de vraag waarover ik, op uitnodiging van World of Minds-collega Hans Terhürne, mocht meedenken. De aanleiding was een verzoek van Stichting DeLimes, een samenwerkingsverband dat de Rijnlandse visie op de samenleving wil ondersteunen en uitdragen. Heel in het kort is dat een alternatief voor het Angelsaksische businessmodel, waarvan we de afgelopen maanden al te pijnlijk de beperkingen hebben gezien.

Stap voor stap samen een artikel schrijven

De financiële crisis leek de Rijnlanders een mooie kapstok om een artikel aan op te hangen, dat vervolgens geplaatst zou kunnen worden in plaatselijke en regionale bladen. Mooi natuurlijk om zo’n artikel met zijn allen te schrijven. Om dat voor elkaar te krijgen, gebruikten we een getrapte werkvorm waarin visualisatie een belangrijke rol speelde.

Schrijven en overleggen met op de achtergrond het centrale overzicht

Een goede plek om te beginnen vormde de kernbewering: één zin die de kernboodschap van het artikel zou samenvatten. De aanwezigen dachten daar eerst in groepjes van vijf à zeven over na. De resultaten van die brainstorm werden op een centraal scherm getoond, en daaruit koos het gezelschap de meest aantrekkelijke.

In de volgende fase gingen de kleine groepjes argumenten bedenken voor de centrale bewering. Ook die kwamen weer terug in de centrale kaart. De ruwe structuur van het artikel, in de allergrootste hoofdlijnen, stond er nu. Daarna kwam de volgende laag aan bod: ondersteunende argumenten voor de hoofdargumenten. Ook daarmee ging men weer in groepjes aan de gang. Het resultaat van hun inbreng vormde de onderstaande denkmap.

Dit overzicht bood voldoende houvast om echt tekst te gaan schrijven. Sommige groepjes deden dat ter plekke, andere leverden de volgende ochtend hun proza aan. Daarna was het voor de eindredacteur nog een kwestie van knippen, plakken en de plooien gladstrijken.

Experiment geslaagd!

De bijeenkomst heeft zijn doel gehaald: niet op de middag zelf maar binnen 24 uur erna lag er een compleet, samenhangend, leesbaar artikel. Slim gebruik van visualisatiemethoden was daarbij essentieel. Om een en ander goed te laten werken, heb je bij deze werkvorm twee begeleiders nodig: de process coach die de groep leidt en het proces overziet, naast de mapping coach die verantwoordelijk is voor de visualisatie. Dat is dan ook de werkvorm die World of Minds als regel hanteert in de formule ‘Connection of Minds’. Met gebruik van wat meer technologie – een gangbare aanpak bij Connection of Minds – zou je zelfs elke groep kunnen laten visualiseren en de denkmaps van de groepen op een centraal scherm combineren. Dan kun je met nog grotere aantallen mensen werken…  Wellicht een idee voor het Guinness Book of World Records?

Waar begint het domein van visualiseren, en waar houdt het op? Waar doen we het voor en waar doen we het mee; wat werkt en wat werkt niet? Een definitief antwoord op die vragen is er nog niet, maar het is essentieel om er zo nu en dan eens over na te denken. En als je dat met een stuk of dertig enthousiaste mensen tegelijk doet, gebruik makend van visuele middelen, kan er in weinig tijd veel gebeuren.

Afgelopen donderdag nam ik deel aan de tweede bijeenkomst van VizThink NL. VizThink is een vaag begrensde community van enthousiastelingen op het gebied van visualisatie, waarbij je dat begrip in de breedst mogelijke zin moet lezen. Het gezelschap bestond uit adviseurs, journalisten, interface designers, infographics-specialisten, industrieel ontwerpers, tekenaars, programmeurs, onderzoekers en meer, allemaal met een passie voor visualisatie. Een van de parallelle workshops ging over het thema dat me al lang bezig houdt: Defining the visual thinking landscape. Wat bedoelen we met ‘visual thinking’,  wat valt eronder en wat niet?

Brownpapersessie: wat is Visual Thinking?

VIZTHINK = VIZCOM = VIZLINK = VIZ-X

De VizThink-blog vat het resultaat in de bovenstaande formule samen.
Om te beginnen werd duidelijk dat ‘visual thinking’ veel verwarring oproept, onder andere met wat we in het Nederlands ‘beelddenken’ noemen. Het gaat niet zozeer om hoe we denken maar wat we ermee doen. (more…)

Er wordt al tientallen jaren gewerkt aan software die automatisch tekst kan vertalen. Maar helaas, iedere keer dat de producenten een nieuwe stap vooruit aankondigen blijkt de praktijk toch weerbarstiger. Voor de nieuwste belofte, een betaalbaar programma dat tekst omzet in een mindmap, is het niet anders.

Het zou zo mooi zijn: voer een lap tekst in, druk op de knop, en daar rolt de mindmap eruit. De beloften op de website van producent Mindsystems is niet bescheiden:

• Save hours of reading every week,
• Quickly understand key concepts (with minimal effort),
• See hidden patterns/concepts & gain perspective.

Het zou zo mooi zijn…

Helder artikel wordt een rommeltje

Ik heb Themereader met een aantal artikelen getest, zowel Nederlands- als Engelstalig, goede en minder goede teksten. Maar in geen enkel geval liet het resultaat meer licht schijnen op het ondewerp dan het origineel. In tegendeel, het werd er alleen maar verwarrender van.

Een voorbeeld is het artikel van Jan van Erp uit de Volkskrant van 16 september, waarin hij verdedigt dat Nederland in de toekomst niet zonder kernenergie kan. Dit is het resultaat:

Er zou op zijn minst zichtbaar moeten worden dat kernenergie volgens de auteur een goed alternatief is. Maar dat haal ik er niet uit. Verborgen patronen zien – dat is er al helemaal niet bij. Als er patronen zijn, dan zijn die in de mindmap meer verborgen dan in de tekst. En de tekstfragmenten die aan elke tak in de mindmap hangen (op het plaatje niet te openen) bieden ook geen uitkomst. Veel fragmenten komen twee of drie keer voor, en het is aan de lezer zelf om die uit te dunnen. Als je al dat werk ervoor over hebt, snap je de tekst inderdaad wel als je klaar bent. Maar dan had je hem makkelijker gewoon kunnen lezen.

Niet voor elk document

Is ThemeReader daarmee totaal onbruikbaar? Dat hangt waarschijnlijk van het toepassingsgebied af. Mindsystems, de leverancier, vertelt hoe een adviseur bij de Verenigde Naties uren per week bespaart door de documenten die hij moet lezen, eerst met ThemeReader te filteren. Ik wil dat wel geloven, maar we werken niet allemaal bij de VN. Tegen de teksten die gewone mensen de hele dag in het wild tegenkomen, is ThemeReader helaas nog niet opgewassen.

Sinds mijn herontdekking van PersonalBrain heb ik er redelijk intensief mee gewerkt. Dit is een van de pakketten die na evaluatie op een mooi plaatsje in de gereedschapskist van de denkwerkplaats terecht komen. Deel voor deel verhuizen mijn bestanden vanuit de mappenstructuur van Windows Verkenner naar een PersonalBrain. Die verhuizing is alleszins de moeite waard.

Wat me in PersonalBrain het meeste aanspreekt is dat het zich op veel verschillende manieren laat gebruiken. Daardoor kan iedereen het zo inrichten dat het programma echt de manier ondersteunt waarop hij of zij van nature met gegevens omgaat. (‘PersonalBrain – The digital home for your mind’.) Mijn PersonalBrain krijgt vorm op grond van mijn persoonlijke associaties. En waar die associaties even niet eenduidig zijn, is er altijd nog een razendsnelle zoekfunctie. (more…)

Twee kunstenaars hebben zich gebogen over een wel heel specifieke vraag op het gebied van datavisualisatie: hoe kun je de relatie zichtbaar maken tussen taal en het lichaam? Het resultaat is, met het antwoord op een reeks andere vragen,  te zien op Fleshmap.

De afbeelding hieronder is een weergave van een deel uit het Hooglied. Alle woorden die betrekking hebben op een zichtbaar deel van het lichaam, zijn vervangen door een afbeelding. Alle overige woorden gaan schuil achter een grijze stip.

De weergaves op de site laten in één oogopslag zien in welke mate er lichaamsdelen voorkomen in uiteenlopende teksten. Zo zijn we dank zij de modernste computertechnologie weer terug bij een voordeel dat de oude Egyptenaren, met hun hiëroglyfen, duizenden jaren geleden al hadden…

Veel software die als mindmapgereedschap wordt aangeduid, is in feite meer bedoeld om gedachten en informatie te organiseren dan om echt te mindmappen. De betekenis van de term ‘mindmap’ is nogal uitgewaaierd sinds Tony Buzan het idee lanceerde in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Maar met iMindMap 3 is er een programma dat als geen ander geschikt is voor het echte, originele mindmappen.

Mindmappen in de oorspronkelijke betekenis heeft een aantal belangrijke kenmerken die in de meeste software niet terugkomen:

• De verbindingslijnen zijn kleurig en handgetekend,
• Trefwoorden staan langs de verbindingslijnen (dus niet in cellen of hokjes),
• De hele ‘map’ is kleurig en vol met beelden.

Die eigenschappen hangen samen met het streven om met mindmaps vooral het hele brein aan te spreken: zowel het visuele als het meer taal- en logica-georiënteerde deel. De meeste software komt aan die eisen niet tegemoet, ook marktleider MindManager niet. Dat hoeft ook niet, want die pakketten worden voor andere toepassingen gebruikt. Maar het resultaat was wel dat er geen pakket was voor het ‘echte’ mindmappen.

iMindMap 3 vult dat gat overtuigend op. Maar het doet nog meer. Het programma wordt geleverd in drie versies: Elements, Professional en Ultimate. Elements is het basispakket, dat alles biedt om goed mee te mindmappen. De andere pakketten voegen daar nog het hunne aan toe.

(more…)

Afgelopen zondag, 14 september, was de denkwerkplaats met een eigen stand vertegenwoordigd op het Midzomerevenement op Landgoed Beukenrode in Doorn. Mede door het fraaie weer was het een leuke dag. Bijzondere attractie: het conceptwerpen.

Iedere professional kent de frustratie die gepaard gaat met het schrijven van concept naar concept. Je schrijft een stuk, verwerpt het, begint opnieuw. Weer niet goed, volgende versie. In de denkwerkplaats op Beukenrode gingen we terug naar de tijd toen concepten nog als proppen papier in (of naast) de prullenbak belandden. Op een als mindmap uitgevoerde poster werden bezoekers uitgenodigd een vel papier tot prop te verfrommelen en die in de prullenbak te gooien. Degenen die raak mikten, maakten kans op een dagdeel training of coaching. Deze prijs ging naar Coach Marjan van den Berg uit Leersum.

Breed gevoelde frustratie

Het was opvallend dat inderdaad iedereen het probleem herkende. Er werden dan ook tientallen proppen geworpen, vaak gevolgd door een goed gesprek over de manier waarop de denkwerkplaats mensen en teams kan helpen te denken en te schrijven zonder de lange mars langs vele concepten.

Kinderen altijd prijs

Omdat het Midzomerevenement een familieaangelegenheid is, kregen in de stand ook kinderen de kans om een prop te werpen. De afstand was wat kleiner gehouden, en ook bij missers was er nog een prijs. De foto toont een enthousiaste werper die eerder op de ochtend de workshop schminken had bezocht.

Een van de aspecten van visueel denken is het weergeven van grote hoeveelheden gegevens (getallen, begrippen), de relaties daartussen, en eventuele trends die erin te ontdekken zijn. Van de landkaartjes en grafiekjes in kranten tot de animaties tijdens verkiezingsavonden op tv: het gaat erom inzichtelijk te maken wat er gebeurt en wat er verandert.

IBM experimenteert met een laboratorium voor visualisaties op het internet onder de naam Many Eyes. Je vindt daar visualisaties van allerlei materiaal, variërend van de aanvaardingsspeeches van de Amerikaanse presidentskandidatn tot de verdeling van de Olympische medailles per land en per sport. Bezoekers kunnen in veel gevallen de visualisaties zelf weer manipuleren om andere weergaves te krijgen. Bovendien kun je je eigen dataset aanleveren en visualiseren. Many Eyes is een goudmijn van informatie en ideeën.

Wordle creëert word clouds

Een speciaal geval is Wordle, een gereedschapje dat teksten in een woordenwolk omzet op basis van de woordfrequenties. Wordle slaat veel voorkomende woorden over, ook in Nederlandse tekst, en kan met een beetje geluk in één oogopslag laten zien waar een tekst over gaat. Hieronder een weergave van alle tekst op deze blogpagina (met dank aan wordle.net)

MindManager is al jarenlang de onbetwiste marktleider in mindmapping-software. Het is echter, zoals ik al eerder schreef, niet alleen krachtig en veelzijdig, maar ook nogal log, en bovendien niet goedkoop. Geen wonder dus dat er alternatieven opduiken. Een recente verrassing daartussen is XMIND.

XMIND biedt niet alles wat MindManager levert, maar wel negentig procent daarvan. Voor een gewone gebruiker van mindmapping-software heeft het daarmee alles in huis. Wat ik heel plezierig vind, is dat het die functies net even soepeler ontsluit dan MindManager doet. Het gebruikersinterface is op details net even intuïtiever, sommige handelingen vragen net een of twee muisklikken minder. En daarnaast heeft XMIND nog een aantal leuke mogelijkheden (more…)

Mensen en organisaties claimen graag dat ze weloverwogen besluiten nemen op basis van doordachte redeneringen. In de praktijk gaat het er vaak een stuk slordiger aan toe. Een van de problemen is dat we redeneren en debatteren in taal, zowel gesproken als geschreven. En dat is daar niet het ideale medium voor.

We horen graag wat we willen horen of wat we verwachten te horen. Dat maakt de kans groot dat we een redenering van iemand anders, totaal ongewild, horen door onze eigen filters. We nemen aan dat we weten wat de ander bedoelt met de begrippen die hij hanteert en controleren dat zelden. Bij gesproken tekst komt daar de visuele indruk nog bij: hoe iemand beweegt en hoe hij overkomt weegt vaak zwaarder dan wat hij te vertellen heeft. Politieke verkiezingen zijn daar een extreem voorbeeld van, met de Amerikaanse presidentsverkiezingen als absolute uiterste.

Zet alle argumenten op een rij

Een in kaart gebrachte redenering is een goed alternatief. Om te beginnen blijven in het schema alleen de argumenten over, zonder het charisma of de houterigheid van degene die ze uitspreekt. Bovendien geeft een diagramredenering je de mogelijkheid om te kijken hoe de logica precies in elkaar zit. Welke argumenten worden er gebruikt? Kloppen die? En leiden ze tot de juiste conclusies?

Voor de meeste kiezers is zo’n rationele aanpak een gepasseerd station. Soundbites en indicenten overheersen. Helaas, wat mij betreft. Maar in andere domeinen, zeker binnen ondernemingen, kan visueel redeneren goede diensten bewijzen. Denk aan productontwikkeling, investeringsbeslissingen, uitbreidingsplannen: alle keuzes waar grote gevolgen aan vastzitten, verdienen een visuele uitwerking. En niet alleen zakelijk, maar ook privé kan een visuele redenering helpen. Gaan we verhuizen of blijven we hier nog een tijdje wonen? Laat alle gezinsleden hun voors en tegens noemen en breng ze onder in één kaart. Maak daarna gezamenlijk de afweging. Iedereen is gehoord, iedereen weet ook hoe de beslissing tot stand gekomen is. Minder gezeur achteraf dus – en ook dat is voor bedrijven wel wat waard.