In het permanente communicatiebombardement van onze tijd zijn het de simpele boodschappen die overleven. Maar wat doe je als je een brede boodschap wilt overbrengen, met een aantal verschillende elementen? Een goede oplossing is om aan te haken bij een bestaand idee, een ‘schema’ in vaktermen.

Pal na het publiceren van mijn vorige bericht reed ik langs een bushokje met een poster van de ANWB. Daarop stond de slogan ‘De ANWB – Het grootste vakantiewarenhuis van Nederland.’ Vakantiewarenhuis - heel mooi. Warenhuis herbergt een wereld van betekenis in één woord: groot, veelzijdig, betaalbaar, compleet. Het vakantiewarenhuis neemt al die associaties die in één klap over en spitst het geheel toe op vakantie.Op de ANWB-website wordt het idee ook nog heel consequent doorgezet, met winkelwagentje en boodschappenlijstje en al.

Hoewel het woord  niet eerder bestond, weet iedereen intuïtief wat een vakantiewarenhuis biedt: reizen, verzekeringen, sportieve kleding, buitensportartikelen, kaarten. ‘Het grootste vakantiewarenhuis van Nederland’ is wat mij betreft zelfs overbodig. De ANWB is als enige partij in een postitie om zich neer te zetten als het vakantiewarenhuis zonder meer.

Een tekst boekt het meeste resultaat als hij één duidelijke boodschap communiceert. Dat geldt van blogpost tot beleidsnota, van brochure tot bedrijfsplan. De kunst is om die ene duidelijke boodschap te vinden; dat is een stap die aan het schrijven van de tekst vooraf moet gaan. De kernboodschap van dit bericht vindt u in de eerste zin. En de korte versie, die als titel dient, is: Houd het simpel.

Reclamemakers weten allang dat alleen simpele, kernachtige boodschappen blijven hangen. Daarom steken ze eindeloos veel werk in het ontwikkelen van proposities en het vertalen daarvan in slogans, taglines en reclameboodschappen. Schrijvers van zakelijke teksten kunnen daar nog veel van leren. De materie mag nog zo complex zijn, maar als u wilt dat er iets blijft hangen zult u moeten zorgen dat de boodschap simpel is.

In hun boek Made to stick halen de broers Chip en Dan Heath de Amerikaanse verkiezingscampagne van 1992 aan. Presidentskandidaat Bill Clinton had een breed en goed doordacht programma. Maar pas toen hij de slogan “It’s the economy, stupid” centraal stelde, kreeg zijn campagne vaart. Een parallel met de Nederlandse politiek van vandaag ligt voor de hand: de visie van Geert Wilders schittert door zijn eenvoud (“De islam is een terroristische ideologie”), al is vrijwel alles wat hij zegt aantoonbaar in strijd met de feiten. Maar de grote politieke partijen struikelen over de nuance en hebben geen simpel weerwoord.

Clinton had er, volgens de geschiedschrijvers, grote moeite mee om voor “It’s the economy, stupid” te kiezen. Zijn adviseurs moesten hem ervan overtuigen dat wie drie kernboodschappen probeert over te brengen, uiteindelijk niets overbrengt. Bij de zakelijke schrijvers met wie ik werk zie ik dat probleem vaak terug. Al die informatie, al die mooie ideeën niet gebruiken? Inderdaad – als u wilt voorkomen dat uw lezers in uw verhaal verdwalen, moet er veel moois sneuvelen. Maar wat er overblijft, brengt een boodschap over en dat is ook wat waard. Kiezen loont, ook als het pijn doet.

Woordwolken kennen we al een tijdje. Waar ze het eerst opdoken in meer professionele en serieuze toepassingen, zoals Visualthesaurus en Debategraph, wordt het idee nu ook voor een breder publiek toegepast. Babynamebrainstorm.com gebruikt een interactieve woordenwolk om toekomstige ouders te helpen een babynaam te bedenken.

Vind je Ayla een mooie naam? Babynamebrainstorm vertelt je niet alleen dat de naam voorkomt in (onder andere) de vorm Allie, Aliya, Aleya en Alia, maar ook nog eens binnen de namen Laylam, Kaylah en andere. Verder kun je in één oogopslag zien dat Ayla in het Hebreeuws ‘eikeboom’ betekent – volgens deze Amerikaanse site Chaney in het Frans (chêne, voor de Fransen) en Elan in het Iers. En voor wie wil weten hoe populair de naam is: van 1990 tot 2004 lag het aantal Aylas stabiel tussen de 200 en 400, om in 2006 opeens naar 1200 te springen. Dat zal wel aan een film of tv-serie te danken zijn geweest.

Voor Nederlandse ouders ontbreekt er wel het een en ander. Maar als visualisatie is Babynamebrainstorm beslist een leuke toepassing – in plaats van alleen op een roze wolk rond te zweven,  kun je hem nu ook zichtbaar maken.

Al zo’n twintig jaar zijn we collectief in de ban van PowerPoint. Niemand weet inmiddels nog waarom PowerPoint zo’succes werd, en iedereen klaagt erover. Maar tot voor kort was het net als met het weer: niemand deed er iets aan. Prezi lijkt daar verandering in te gaan brengen.

PowerPoint, hoe handig ook, was en is eigenlijk oude wijn in nieuwe zakken. Tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw werden op belangrijke bijeenkomsten dia’s vertoond. Het was kostbaar en tijdrovend om die te maken, en dus konden weinig mensen zich dat permitteren. Met PowerPoint en beamers was opeens iedereen de koning in presentatieland. Van basisschool tot boardroom kunnen we geen verhaal meer houden zonder.

Technisch is PowerPoint een vooruitgang, maar inhoudelijk zitten we nog steeds naar dia’s te kijken, met alle beperkingen vandien: plaatjes in een vaste volgorde die weinig ruimte laat voor improvisatie. Konden we maar vrij door onze plaatjesverzameling bladeren, om nu eens in te zoomen en dan weer een grote stap te maken, reagerend op onze eigen invallen en de reacties uit het publiek… En dat is precies wat Prezi mogelijk maakt.

Hoe het werkt

Prezi is een web-gebaseerd concept met een edit-modus om presentaties (‘Prezi’s’) te maken en een show-modus om ze te vertonen. Het vernieuwende is dat de hele Prezi één beeld is, waar je al dan niet volgens een vooraf bepaald pad door kunt reizen. Je kunt in- en uitzoomen naar behoefte en dus schakelen tussen overzicht en detail.

De bediening van de viewer is eenvoudig en rechttoe-rechtaan. In het interface van de editor is het nodige denkwerk gaan zitten (more…)

Afgelopen week vond in Enschede de derde bijeenkomst van VizThink Nederland plaats. In de sessie waaraan ik meewerkte voerden we onder andere een discussie over de vraag wanneer beelden wel en niet zelfstandig kunnen functioneren. Wanneer kan een beeld zonder tekst? En wanneer moet je daarnaar streven?

In de praktijk zijn er volop situaties waar beelden zonder begeleidende tekst functioneren – denk aan logo’s, verkeersborden, pictogrammen. Maar daar zit wel een adder onder het gras, want al die beelden ontlenen hun kracht aan een leerproces. Ze verwijzen naar een aangeleerde betekenis (verkeersborden) of naar een met moeite en zorg geconstrueerd verhaal (logo’s van grote bedrijven). De Happiness Factory van Coca-Cola is een mooi voorbeeld van dat laatste. Aan de hele commercial komt geen woord tekst te pas, maar hij leunt op zijn beurt wel weer zwaar op allerlei eigentijdse symbolen en beelden uit films en games. Bij verkeersborden is de betekenis juist compleet talig: ze verwijzen naar het Reglement verkeersregels en verkeerstekens en laten geen enkele ruimte voor eigen interpretatie.

De discussie leidde hier en daar tot overeenstemming maar riep ook weer volop vragen op. De presentatie voor de gehele groep was wellicht nog het meest veelzeggend. Een paar VizThinkers hadden mooie en krachtige schema’s getekend om hun verslag aan op te hangen, maar die plaatjes konden toch niet zonder woorden het verhaal vertellen… Voor onderstaand beeld geldt dat wellicht wel.

Komende donderdag vindt er weer een Nederlandse VizThink-bijeenkomst plaats. In Enschede ditmaal, in de futuristische omgeving van het T-Xchange Visual Thinking Lab. Er is nog ruimte voor wie wil meebeleven wat zich aan het front van Visual Thinking afspeelt.

Science fiction in Twente

VizThink staat altijd garant voor een boeiende mix van theorie en praktijk, van eindgebruikers en pioniers, van down-to-earth en hemelbestormend. De bijeenkomst van a.s. donderdag vindt plaats in een entourage die op de brug van het ruimteschip Enterprise niet zou misstaan. Toch is het lab van T-Xchange geen speelgoed: er worden heel concrete zakelijke beslissingen mee ondersteund.

Het programma is nog open voor verandering. Er is in ieder geval een sessie over nietlineair presenteren en mogelijk een met de titel Kinesthetic Modeling as a method of Visual Thinking in 3D. Daarnaast is er  een discussie over de toepassing van technieken voor visueel denken, gecentreerd rond de vraag ‘Wanneer gebruik je wat? (En waarom?)’ Die sessie wordt geleid door Christian Van Den Berge van GriDD Consultancy en ter plekke gevisualiseerd door mijzelf.

Er is nog plek. Meer info op www.vizthink.nl, registreren kan via deze link.

Nog geen twee maanden geleden schreef ik een blog over de mogelijkheden van Comapping, een webgebaseerde vorm van mindmappen. Een mooi en in veel gevallen nuttig programma, maar wel met het bezwaar dat het alleen werkte met een actieve internetverbinding. Dat bezwaar is opgeheven, want er is nu ook een desktopversie. En die doet gelukkig vrijwel precies hetzelfde als de webvariant.

De afgelopen weken heb ik een beta-release van de offline-versie van Comapping uitgebreid getest, zowel met lokale comaps als met comaps op de Comapping-server. Daarbij heb ik ook een forse map gebouwd, bestaande uit een paar honderd cellen. Waar collega MindMeister in een eerder experiment de handdoek in de ring gooide bij die omvang, geeft Comapping geen krimp. Dat maakt het des te meer geschikt om grote documenten op te zetten.

Veilig en gemakkelijk

De website biedt gebruikers de mogelijkheid om hun comaps in comap-format te downloaden en ze vervolgens op hun eigen computer verder te bewerken. Je kunt dus doorwerken zonder toegang tot het internet. (more…)

Visueel grote hoeveelheden gegevens toegankelijk maken is al een kunst sinds de Egyptenaren de legers van overwonnen vijanden op de muren van tempels en paleizen afbeeldden. Maar met de technologie van dit moment krijgt die kunst wel een hele dimensie extra. Wie nieuwsgierig is naar wat er allemaal mogelijk is, neme een kijkje op www.visualcomplexity.com.

Visualcomplexity biedt een overzicht van ‘functionele visualisaties’, ofwel visualisaties van informatie over een specifiek onderwerp. Ze gebruiken kleuren, vormen, lijnen en perspectief en zoeken naar de beste manier om de boodschap over te brengen. De bijdragen komen uit allerlei disciplines en zijn niet vies van een kunstzinnige inslag. Of ontstaat die automatisch? Een plaatje zegt in dit geval werkelijk meer dan duizenden woorden. Klik op de afbeelding hieronder en laat u verrassen…

In de software-industrie kent men het begrip ‘refactoren’: de broncode van een computerprogramma herstructureren om de leesbaarheid te verbeteren of de code te vereenvoudigen. Computerprogrammeurs refactorden al lang voor het begrip werd ingevoerd. Tekstschrijvers ook.

De essentie van refactoren is dat de functionaliteit van een programma niet wordt aangetast. Het is ook niet bedoeld om fouten te verbeteren – op zijn best om de structuur van de software beter zichtbaar te maken, zodat daarna de fouten makkelijker te vinden en te corrigeren zijn. De Engelse Wikipedia-definitie noemt ook het verwijderen van ‘dode code’ (opdrachten die nooit uitgevoerd worden).

Dood hout kappen

Ik moest vandaag aan het begrip refactoren denken toen ik in een coachinggroep met de tekst van een deelnemer werkten. Een deel van zijn document, ruim een halve pagina, bestond uit leesbare, foutloze tekst die volgens mij nog wel een stuk strakker kon worden geschreven. Ik had die tekst opgedeeld in afzonderlijke zinnen en die op losse papiertjes afgedrukt. Zo kreeg ik 28 tekstfragmenten, die ik tijdens de coaching op tafel kon uitspreiden om ze te laten reorganiseren. Na wat heen en weer schuiven bleek dat we met12 zinnen het oorspronkelijke betoog nog steeds konden vertellen. De ordening was een beetje veranderd, het dode hout gekapt, de rimpels gladgetrokken. De boodschap kwam veel helderder over.

Het geheim van die verbeterslag schuilt erin dat ik de moeite genomen heb om de tekst op te breken in handzame fragmentjes, die we al experimenterend konden ordenen tot ze goed lagen. Je had dat ook met mindmapsoftware kunnen doen, maar met niets dan lopende tekst was het een stuk moeilijker geweest om hetzelfde resultaat te bereiken. Lopende tekst is ééndimensionaal, het tafelblad voegt een tweede dimensie toe. Meer ruimte om te ordenen is meer ruimte om te denken.

Overigens is voorkomen beter dan genezen, zowel in software als in tekst. Dus hoe beter de programmeur of auteur de structuur van het resultaat voorbereidt, hoe minder refactoring er achteraf nodig is.

De softwarepakketten voor mindmappen springen als krokussen uit de grond. Onlangs werd de betaversie van Seavus DropMind vrijgegeven, een programma met zowel een offline- als een onlineversie. Op details natuurlijk anders dan de concurrenten, maar een uniek voordeel zie ik nog niet.

Voor gebruikers van MindManager 8 ziet de desktopversie van DropMind er erg vertrouwd uit. De functionaliteit is veel beperkter, maar de meeste knoppen doen precies wat je zou verwachten. Heel verwarrend is dat de Insert-toets en Return precies tegengesteld werken aan wat ze in MindManager doen. Seavus omschrijft het als gereedschap voor ‘elementair mindmappen’, en zegt daarmee niets teveel.

De online-versie lijkt op het eerste gezicht een heel ander programma, zowel visueel als functioneel: andere kleuren, andere effecten, andere mogelijkheden. Een onderscheidend detail is de automatische manier waarop het programma kleuren toekent aan cellen in verschillende delen van het veld. De presentatiemodus is interessant, maar niet echt baanbrekend.

Het verschil tussen de beide versies (more…)