Er wordt al tientallen jaren gewerkt aan software die automatisch tekst kan vertalen. Maar helaas, iedere keer dat de producenten een nieuwe stap vooruit aankondigen blijkt de praktijk toch weerbarstiger. Voor de nieuwste belofte, een betaalbaar programma dat tekst omzet in een mindmap, is het niet anders.

Het zou zo mooi zijn: voer een lap tekst in, druk op de knop, en daar rolt de mindmap eruit. De beloften op de website van producent Mindsystems is niet bescheiden:

• Save hours of reading every week,
• Quickly understand key concepts (with minimal effort),
• See hidden patterns/concepts & gain perspective.

Het zou zo mooi zijn…

Helder artikel wordt een rommeltje

Ik heb Themereader met een aantal artikelen getest, zowel Nederlands- als Engelstalig, goede en minder goede teksten. Maar in geen enkel geval liet het resultaat meer licht schijnen op het ondewerp dan het origineel. In tegendeel, het werd er alleen maar verwarrender van.

Een voorbeeld is het artikel van Jan van Erp uit de Volkskrant van 16 september, waarin hij verdedigt dat Nederland in de toekomst niet zonder kernenergie kan. Dit is het resultaat:

Er zou op zijn minst zichtbaar moeten worden dat kernenergie volgens de auteur een goed alternatief is. Maar dat haal ik er niet uit. Verborgen patronen zien – dat is er al helemaal niet bij. Als er patronen zijn, dan zijn die in de mindmap meer verborgen dan in de tekst. En de tekstfragmenten die aan elke tak in de mindmap hangen (op het plaatje niet te openen) bieden ook geen uitkomst. Veel fragmenten komen twee of drie keer voor, en het is aan de lezer zelf om die uit te dunnen. Als je al dat werk ervoor over hebt, snap je de tekst inderdaad wel als je klaar bent. Maar dan had je hem makkelijker gewoon kunnen lezen.

Niet voor elk document

Is ThemeReader daarmee totaal onbruikbaar? Dat hangt waarschijnlijk van het toepassingsgebied af. Mindsystems, de leverancier, vertelt hoe een adviseur bij de Verenigde Naties uren per week bespaart door de documenten die hij moet lezen, eerst met ThemeReader te filteren. Ik wil dat wel geloven, maar we werken niet allemaal bij de VN. Tegen de teksten die gewone mensen de hele dag in het wild tegenkomen, is ThemeReader helaas nog niet opgewassen.

Afgelopen zondag, 14 september, was de denkwerkplaats met een eigen stand vertegenwoordigd op het Midzomerevenement op Landgoed Beukenrode in Doorn. Mede door het fraaie weer was het een leuke dag. Bijzondere attractie: het conceptwerpen.

Iedere professional kent de frustratie die gepaard gaat met het schrijven van concept naar concept. Je schrijft een stuk, verwerpt het, begint opnieuw. Weer niet goed, volgende versie. In de denkwerkplaats op Beukenrode gingen we terug naar de tijd toen concepten nog als proppen papier in (of naast) de prullenbak belandden. Op een als mindmap uitgevoerde poster werden bezoekers uitgenodigd een vel papier tot prop te verfrommelen en die in de prullenbak te gooien. Degenen die raak mikten, maakten kans op een dagdeel training of coaching. Deze prijs ging naar Coach Marjan van den Berg uit Leersum.

Breed gevoelde frustratie

Het was opvallend dat inderdaad iedereen het probleem herkende. Er werden dan ook tientallen proppen geworpen, vaak gevolgd door een goed gesprek over de manier waarop de denkwerkplaats mensen en teams kan helpen te denken en te schrijven zonder de lange mars langs vele concepten.

Kinderen altijd prijs

Omdat het Midzomerevenement een familieaangelegenheid is, kregen in de stand ook kinderen de kans om een prop te werpen. De afstand was wat kleiner gehouden, en ook bij missers was er nog een prijs. De foto toont een enthousiaste werper die eerder op de ochtend de workshop schminken had bezocht.

Afgelopen week heb ik weer eens gevoeld hoe het is om aan de ‘andere’ kant van de tafel te zitten, en me te laten helpen bij het oplossen van een vraag. En hoewel ik het al zo vaak heb zien gebeuren, was ik toch weer verrast door de magie van de situatie en de helderheid die ontstond.

De beste manier om visualisatiesoftware te testen, is er een werkelijk probleem mee te lijf gaan. Dus had ik om het nieuwe pakket bCisive aan de tand te voelen een sessie belegd met een collega uit mijn netwerk. Maar toen ik met mijn vraag aan de gang ging, werd ik al gauw meer geboeid door het proces dan door de software. Ik ken bCisive namelijk al, ik heb het geïnstalleerd, en ik had dus theoretisch net zo makkelijk zelf de situatie kunnen uitwerken. Maar toch is dat niet hetzelfde. Doordat de visualisatie nu niet op een beeldscherm stond maar groot geprojecteerd werd, zaten we er verder vanaf. Door er samen naar te kijken ontstond er dynamiek en denkruimte. En zelfs terwijl mijn collega nauwelijks ingreep en heel subtiel faciliteerde, kwamen de stukken voor mij verrassend helder op hun plek te liggen. Na een half uur spelen met het materiaal stond er niets dat ik niet al wist, maar had ik toch een nieuwe kijk op de situatie.

Ik heb dat al herhaaldelijk meegemaakt in sessies met klanten, maar het was verfrissend om het zelf nog eens te ervaren. Dit zijn de conclusies die ik eruit trek:

• Voor jezelf mindmappen of visualiseren werkt, en is in veel gevallen ook voldoende.
• Voor het beantwoorden van belangrijke of geladen vragen helpt het beslist als er iemand meekijkt en meedenkt.
• Met projectie op een groot scherm schep je meer ruimte dan met het bekijken van de mindmap of visualisatie op een pc-beeldscherm.
• Een geschoolde facilitator heeft beslist toegevoegde waarde, zeker als je met een grotere groep helderheid wilt krijgen over belangrijke onderwerpen.

En uiteindelijk zijn dat allemaal manieren om een situatie te scheppen waarin iets magisch kan gebeuren, iets dat we allemaal kennen maar dat zich niet in theorieën laat vangen: dat moment dat de stukjes beginnen te schuiven, de verbanden zichtbaar worden, en de dingen op hun plaats vallen.