De huidige overvloed aan mindmap- en visualisatieprogramma’s is een prachtig voorbeeld  van darwiniaanse marktwerking: er wordt van alles uitgeprobeerd, en in het ideale geval blijven de sterkste varianten over. Daar is echter een nadeel aan verbonden. Als al je kennis en inzichten opgeslagen zijn in een mapformaat dat de strijd niet overleeft, heb je een probleem.

Het mooie van digitaal mindmappen is dat al je informatie digitaal opgeslagen en gestructureerd is, zodat je het ook op allerlei manieren kunt ontsluiten. Maar als de software die je daarvoor gebruikt niet langer ondersteund wordt, kon al die informatie net zo goed in spijkerschrift op kleitabletten staan. Een mildere variant van dit probleem doet zich al voor als je meerdere pakketten naast elkaar gebruikt: een paar breinen in PersonalBrain, grote mindmaps in MindManager en kleinere in XMIND, wat argumentatieschema’s in Rationale, een strategische verkenning in bCisive, discussieverslagen in Compendium… Het is onafwendbaar dat sommige programma’s die we nu enthousiast gebruiken, er over vijf jaar niet meer zullen zijn. We weten alleen niet welke.

Houd een achterdeur open!

Wat te doen? Een belangrijke aanbeveling is: kijk altijd of er bij een pakket voldoende exportmogelijkheden zijn om in geval van nood je gegevens te kunnen conserveren. Veel leveranciers zijn ruimhartig als het om importmogelijkheden gaat, maar krenterig op het gebied van export. Als je complexe schema’s alleen kunt exporteren als jpg-bestanden of platte tekst, schiet dat niet op. Naar mijn smaak werken leveranciers die zich op het Galapagos-eiland van hun eigen standaard terugtrekken, op die manier zelf mee aan het verzwakken van hun positie. Als gebruiker bedenk je je wel twee keer voordat je zo’n pakket een centrale plaats geeft in je gereedschapskist. Jammer als het heel mooi of functioneel is; maar dan pakt iemand anders dat goede idee hopelijk wel op.

Voor wie meer wil weten over import- en exportmogelijkheden van diverse pakketten, is er het schema op de site van Vic Gee. Daar wordt duidelijk dat de twee centrale bestandsformaten die van MindManager en FreeMind zijn. Met software die naar minstens een van beide kan exporteren, loop je dus het minste risico.

Overigens is de praktijk wel minder ideaal dan Vic’s schema suggereert. Bij import van MindManager naar MindMeister bijvoorbeeld gaat meestal wel het een en ander verloren, en dat geldt voor de meeste routes. Zelfs de directe omzetting van MindManager naar FreeMind is ingewikkeld, onder andere doordat er aan beide kanten meerdere bestandsversies in gebruik zijn.

De wereld van mindmapsoftware is, kortom, een jungle. Het is nog even afwachten welke soorten als overwinnaar uit de strijd komen. Ik hoop dat technologie, visie en gebruiksgemak de doorslag zullen geven in plaats van marketinggeweld en bonusregelingen. Hoe dan ook: bedenk je voordat je al je kennis aan één pakket toevertrouwt.