Waar begint het domein van visualiseren, en waar houdt het op? Waar doen we het voor en waar doen we het mee; wat werkt en wat werkt niet? Een definitief antwoord op die vragen is er nog niet, maar het is essentieel om er zo nu en dan eens over na te denken. En als je dat met een stuk of dertig enthousiaste mensen tegelijk doet, gebruik makend van visuele middelen, kan er in weinig tijd veel gebeuren.

Afgelopen donderdag nam ik deel aan de tweede bijeenkomst van VizThink NL. VizThink is een vaag begrensde community van enthousiastelingen op het gebied van visualisatie, waarbij je dat begrip in de breedst mogelijke zin moet lezen. Het gezelschap bestond uit adviseurs, journalisten, interface designers, infographics-specialisten, industrieel ontwerpers, tekenaars, programmeurs, onderzoekers en meer, allemaal met een passie voor visualisatie. Een van de parallelle workshops ging over het thema dat me al lang bezig houdt: Defining the visual thinking landscape. Wat bedoelen we met ‘visual thinking’,  wat valt eronder en wat niet?

Brownpapersessie: wat is Visual Thinking?

VIZTHINK = VIZCOM = VIZLINK = VIZ-X

De VizThink-blog vat het resultaat in de bovenstaande formule samen.
Om te beginnen werd duidelijk dat ‘visual thinking’ veel verwarring oproept, onder andere met wat we in het Nederlands ‘beelddenken’ noemen. Het gaat niet zozeer om hoe we denken maar wat we ermee doen. We werken met beelden in dienst van een of ander doel, om een boodschap over te brengen of een inzicht duidelijk te maken. Visuele communicatie dus, ofwel VizCom. Die communicatie vormt een schakel tussen partijen, op uiteenlopende manieren: VizLink. En wie daar niet mee uit de voeten kan, mag op de plaats van de X in Viz-X zijn eigen idee invullen.

Liever grafisch dan visueel

‘Visueel’  omvat een heel groot universum, namelijk alles dat we met onze ogen waarnemen. Niet alleen plaatjes en tekeningen dus, maar ook video’s en films, toneel, ballet en interieurontwerp. Het lijkt handig om dat in te perken met het begip ‘grafisch’, waarmee vooral de nadruk ligt op plat (dus niet 3D) en statisch materiaal. Tekstelementen zouden er weer wel deel van kunnen uitmaken.
Een nuttige herdefinitie lijkt me dat, ook al omdat ‘grafisch’ al vrijwel direct een associatie legt met ‘communicatie’.

Beeld: eindproduct of middel?

In de discussie kwam nog een handig onderscheid naar voren dat helpt het visuele werk te ordenen. Is het visuele (pardon, grafische) product het eindresultaat of vooral een middel voor iets anders? Een afbeelding die dient als handleiding voor de montage van een appraat, zou een zelfstandig eindresultaat zijn. Die bewaar je, voor als je hem nodig hebt. Een procesdiagram waarmee je een afdeling in kaart brengt, of een stemmingsschets waarmee je de verhoudingen tussen mensen zichtbaar maakt, is veel meer een middel. De eerste is wellicht aanzet tot een veranderproces (en dat is dan waar het om gaat), de tweede gaat na de workshop in de prullenbak. Het ging immers om het proces, niet om de tekening. Voor dat soort afbeeldingen kwam de term ‘visual mapping’ bovendrijven. De onderstaande schets (van de hand van Dennis Luijer) probeert dat onderscheid zichtbaar te maken.

Wordt vervolgd

We zijn er nog niet. Alleen op het gebied van terminologie al: ‘visual mapping’ vind ik nog altijd wat dubbelop. Je kunt digitaal en tactiel afbeelden, in theorie, maar bij ‘mapping’ ligt de associatie met ‘visual’ wel heel erg vooraan.
En dat is nog maar één detail. De bijeenkomst afgelopen donderdag bruiste alle kanten op. Met een enthousiasme en een nieuwsgierigheid zoals ontdekkingsreizigers die moeten voelen  als ze de haven uit varen: er ligt daar ergens een nieuwe wereld, maar we hebben nog geen idee hoe die er uitziet…

Tags: LinkedIn, Mindmappen en visualisatie, visual thinking, VizThink